Agressie in de zorg: stop met normaliseren

In 2025 kreeg 89% van de zorgverleners te maken met grensoverschrijdend gedrag. Dit blijkt uit onderzoek van beroepsorganisatie NU'91 onder 997 zorgmedewerkers. Voorbeelden van agressie in de zorg zijn:

• 90% kreeg te maken met schelden of schreeuwen
• 33% werd geslagen
• 23% werd geschopt
• 24% werd bedreigd met de dood

In 89% van de gevallen is de agressor een patiënt of cliënt, in 44% van de incidenten zijn familieleden betrokken.

Wat misschien nog zorgwekkender is: meer dan de helft van de zorgprofessionals geeft aan dat er vaak geen maatregelen worden genomen omdat agressie wordt beschouwd als iets wat bij het werk hoort. Alsof een verpleegkundige die geslagen wordt dit moet accepteren omdat het nu eenmaal zo gaat in de zorg.

De gevolgen zijn ingrijpend. Zorgverleners zitten thuis met posttraumatische stressstoornis, voelen zich onveilig en onzeker, of verlaten het vak definitief. We verliezen hierdoor niet alleen waardevolle professionals, maar ook de menselijkheid in de zorg. Want wie durft nog empathisch te zijn als je constant op je hoede moet zijn?

Even sparren over agressie in de zorg?

De oplossing: professioneel vluchten en teamafspraken

Zorgmedewerkers willen graag gewaardeerd worden en zijn gewend over hun eigen grenzen te gaan. Ze leggen de zorgplicht vaak uit als "altijd moeten helpen". Maar hier zit een fundamenteel misverstand: de zorgplicht betekent niet dat je jezelf in gevaar moet brengen. Je eigen veiligheid gaat altijd voor. Medewerkers mogen vluchten. Sterker nog: dat is vaak de meest professionele keuze.

Is er geen acuut gevaar, kunnen zorgmedewerkers de BOT-methode gebruiken om grenzen te stellen:

  • Buikgevoel – Krijg je buikpijn, voel je je misselijk of heb je een niet-pluis-gevoel? Dat is een signaal dat er een persoonlijke grens wordt geraakt. In acute onveilige situaties luister je hier direct naar en breng je jezelf in veiligheid.
  • Objectief benoemen – Is er geen direct gevaar, beschrijf dan wat er feitelijk gebeurt. Doe alsof je een camera bent en benoem alleen wat je ziet en hoort, zonder oordeel. Dat maakt het voor de ander beter te ontvangen.
  • Team betrekken – Wat hebben jullie hierover afgesproken? Door te verwijzen naar teamafspraken, beleid of het zorgleefplan trek je één lijn en voorkom je dat iedereen steeds opnieuw het gesprek moet voeren.

Deze methode komt uit het boek Eerste hulp bij grenzen van Evita Lammes en Rianne van Gerven, dat in het najaar van 2026 uitkomt bij BSL Media.

Agressie in de zorg voorkomen met Evita Lammes en Rianne van Gerven

Training sociale veiligheid voor zorgmanagers

In deze training leren zorgmanagers hoe ze (sociale) veiligheid bij hun team of afdeling kunnen borgen. Deelnemers leren:

  • wat er wettelijk van hen verwacht wordt richting medewerkers en cliënten of patiënten
  • welke systemen zij kunnen invoeren om gewenst en ongewenst gedrag doorlopend bespreekbaar te maken
  • hoe zij om kunnen gaan met medewerkers die onveiligheid ervaren, ook wanneer dit niet door grensoverschrijdend gedrag komt

Investering:

1.500 gebaseerd op een dagdeel

Training 'Waar ligt de grens?'

In deze training nemen Evita en/of Rianne een team, afdeling of volledige organisatie mee om te ontdekken waar de grenzen liggen. Ja, er is een gedragscode, maar hoe zit het in de praktijk? We spreken uit wat normaal onbenoemd blijft. Met ruimte voor humor! Medewerkers:

  • leren wat moet en wat mag op basis van zorgplicht en zorgovereenkomst
  • ontdekken wanneer ze professioneel moeten vluchten
  • bespreken veelvoorkomend gedrag en maken teamafspraken

Investering:
1.500 op basis van een workshop van een dagdeel

Consultancy sociale veiligheid

De consultancy start met het aanleveren van alle beleid rondom sociale veiligheid wat binnen jullie organisatie beschikbaar is. Rianne en Evita nemen dit door en bespreekt opvallendheden, mogelijke quick wins en de belangrijkste valkuilen met stakeholders.

Mocht het nodig zijn, faciliteren ze sessies waarin tot heldere keuzes wordt gekomen rondom de systemen voor sociale veiligheid. Denk aan: wanneer noemen we iets een melding en bij wie kan dit gedaan worden? Hoe communiceren we al deze systemen met de medewerkers?

Investering:
Op aanvraag

Wat anderen zeggen over Rianne en Evita

 

Resultaten van teamafspraken om agressie in de zorg te voorkomen

Als je als organisatie duidelijke teamafspraken maakt over agressie, zie je concrete resultaten. Medewerkers voelen zich gesteund. Ze weten dat hun leidinggevende achter ze staat als ze een situatie verlaten. Ze hoeven niet meer zelf te bedenken wat in welke situatie acceptabel is, want daar zijn heldere afspraken over. Beter omgaan met agressie door middel van teamafspraken zorgt voor:

• Minder verzuim door werkgerelateerde stress
• Lager personeelsverloop
• Een veiligere werkomgeving voor iedereen
• Meer vertrouwen tussen collega's onderling
• Duidelijkheid over wat wel en niet geaccepteerd wordt

Teamafspraken werken alleen als ze concreet zijn. Niet "we tolereren geen agressie", maar: "als een cliënt je uitscheldt, mag je de kamer verlaten en haal je een collega erbij. Als iemand fysiek wordt, bel je direct de beveiliging en doe je aangifte." Deze helderheid geeft medewerkers houvast. Ze weten wat ze mogen en moeten doen, en voelen zich gesteund door het team.

 

Over Rianne van Gerven en Evita Lammes

 

Rianne van Gerven is verpleegkundige. Na vier jaar in het OLVG gewerkt te hebben is ze sinds 2017 werkzaam in de thuiszorg bij Zorgcirkel. Dit combineert ze met trainen, coachen én samenwerken bij inmiddels 23 locaties van onder andere Omring en Cordaan.

Evita Lammes is deskundige sociale veiligheid en auteur van het voor managementboek van het jaar genomineerde “Waar ligt de grens?”. Haar training, keynotes en advies worden ingezet door onder andere TNO, ministerie OCW en Politie Nederland.